De belangstelling voor het thema levensbeschouwing in de ggz is ondanks de secularisatie sterk toegenomen. Cliënten geven aan dat zingeving voor hen essentieel is voor herstel. Dit geeft de christelijke ggz bestaansrecht voor een brede doelgroep en kansen om ook in de toekomst vanuit religieuze bewogenheid en met specifieke aandacht voor de zingevingsvragen zorg te verlenen. Naast effectiviteit en doelmatigheid, is er daarom een sterk accent op waarden als naastenliefde, toewijding, aandacht en transcendente waarden.

“De manier waarop je in het leven staat is van invloed op de wijze waarop mensen psychische en psychosociale problematiek ervaren, definiëren en er oplossingen voor proberen te vinden”, zegt Ewoud de Jong, voorzitter van de CVPPP (Christelijke Vereniging voor Psychiaters, psychologen en psychotherapeuten). Dat religie en spiritualiteit kunnen bijdragen aan acceptatie door de maatschappij was lange tijd ondenkbaar. Nu blijkt religie juist een steunbron te kunnen zijn. Hiermee worden vooroordelen als schuld induceren en het in de weg staan van individuele vrijheid ontkracht.

Existentiële thema’s

Voor de Jong is het geloofselement de bron van het zogenaamd ‘herstelgericht werken’ dat momenteel in de belangstelling staat, bijvoorbeeld bij de vorming van De Nieuwe GGZ. Zijn vak is erg sensitief voor cultuurinvloeden. Vanuit het christelijk perspectief is ieder leven een gegeven leven waarmee hij respectvol moet omgaan, hoe beschadigd of gemarginaliseerd dit leven ook is. Met het wegvallen van de zuilen in Nederland zijn ook veel gemeenschapsverbanden verbrokkeld. Kerkelijke gemeenschappen hebben in dit opzicht een enorm potentieel in zich. “Psychiatrische patiënten hechten belang aan concrete zorg, meedoen en gezien worden. Informele (kerkelijke) mantelzorgers hebben behoefte aan informatie ten aanzien van bejegening en de mate van betrokkenheid. Bij zingeving is samenwerking met patiëntenverenigingen, woonbegeleiding en activiteitencentra van groot belang”, stelt hij.

Geloof biedt opties

Het Kennisinstituut christelijke ggz (Kicg) verricht wetenschappelijk onderzoek naar de interacties tussen christelijk geloof en psychische gezondheid. Ook houdt het Kennisinstituut zich bezig met zorginnovatie waarbij christelijk geloof op een verantwoorde manier een plaats krijgt binnen behandeling en begeleiding. Volgens dr. Hanneke Schaap-Jonker, sinds september 2014 rector van het Kicg, kan geloof kan op allerlei manieren een rol spelen, bijvoorbeeld in de persoonlijke motivatie om zorg te verlenen, mensbeeld en bejegening. Als godsdienstpsychologe spitst zij haar onderzoek ook graag toe op expliciete thema’s: hoe zit het met de wisselwerking tussen (christelijk) geloof (dan wel geloofsworstelingen/ twijfel) en verschillende vormen van psychopathologie? Waarom is religie bijvoorbeeld een beschermende factor bij suïcidaliteit, zoals de Multidisciplinaire Richtlijn stelt, en welk aspect van religie heeft die werking dan en voor wie? Wat betekent dat dan voor de behandeling? Je zou een suïcide kunnen zien als een totale mislukking van zingeving. Wanneer nieuwe zin gevonden kan worden, kan dit klinisch herstel bevorderen. “In internationaal onderzoek wordt dit vaker gesuggereerd: dat er geen herstel mogelijk is zonder existentieel herstel. Reden genoeg om dat ook in de Nederlandse context genuanceerd te onderzoeken binnen de hele ggz. Vanuit het Kennisinstituut nemen we hier graag het voortouw in”, aldus De Schaap-Jonker.