Plotseling geuren waarnemen zonder enig idee te hebben wat de geur veroorzaakt kan iedereen overkomen. Voor een kleine groep mensen kan het echter dagelijkse kost zijn met een serieuze invloed op de kwaliteit van leven. Zij kampen met de kwalitatieve reukstoornis: fantosmie ofwel geurhallucinaties.

Uit een rapport van onderzoekers van de National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD) blijken vrouwen vaker deze aandoening te hebben. Hun resultaten staan in JAMA Otolaryngology – Head & Neck Surgery.

Vrouwen van 40 tot 60

Om tot die resultaten te komen verzamelden ze de gegevens van 7417 volwassenen van 40 jaar en ouder. Van hen hadden 534 mannen en vrouwen fantosmie. Voornamelijk vrouwen van 40 tot 60 jaar bleken het meest getroffen. Onder 60-plussers was minder sprake van de reukstoornis. Universitair docent Kathleen Bainbridge vertelt dat het in de meeste gevallen van tijdelijke aard is, maar dat het desondanks een flinke impact kan hebben.

Waarom het meer vrouwen dan mannen treft? Volgens co-onderzoeker en hoogleraar chirurgie Donald Leopold (University of Vermont) zijn vrouwen sensitiever voor circulerende reukstoffen.

Voorgeschiedenis hoofdletsel

Het merendeel van de mensen met geurhallucinaties bespreken het probleem niet met hun zorgverlener. Het zou volgens de onderzoekers om 89% gaan. Hoewel iedereen de aandoening kan krijgen, kwam ook uit hun onderzoek naar voren dat mensen met lagere inkomens, een voorgeschiedenis van hoofdletsel of droge mondklachten meer kans erop hebben.

Biologische oorzaak fantosmie nog onbekend

“De biologische oorzaak van de fantoomgeur blijft onbekend”, zegt Bainbridge. Overactieve zenuwcellen in de neusholte kunnen een rol spelen of er zit een (tijdelijke) verstoring in het centrale zenuwstelsel dat in verband staat met hoe geuren in de hersenen worden geïnterpreteerd.

Leopold voegt toe dat artsen nog niet in geuren en kleuren kunnen zeggen wat de oorzaak is. Het heeft op de een of andere manier betrekking op luchtcirculatie. Een aantal patiënten beschrijven dat dat ze wakker worden zonder iets ongebruikelijks te ruiken en op het moment dat ze inademen of niezen, ze plots een geur waarnemen zonder bron.

Kan fantosmie behandeld worden?

Eenduidige behandelvormen zijn er nog niet voor fantosmie. In de praktijk zijn er enkele successen met het gebruik van anti-epileptische medicijnen of antidepressiva melden de onderzoekers. Daarnaast wordt in sommige gevallen een zoutspoeling van de neus aangeraden. Dit kunnen patiënten eenvoudig thuis uitvoeren. Ze krijgen dan een knijpfles gevuld met een zoutoplossing op waterbasis. Het schoonspoelen van de neusholte ontstopt dan de neus, waardoor de fantoomlucht mogelijk verdwijnt.

“Afwachten tot de aandoening vanzelf overgaat – en als dit niet het geval is – ermee leren omgaan, zal voor sommigen de enige oplossing zijn”, besluit Leopold.