Er zijn drie vormen van herstel: medisch, individueel en maatschappelijk. Medisch herstel kan (zoveel mogelijk) worden bereikt met behulp van medicatie, psychotherapie en/of diverse vormen van begeleiding en hulpverlening. Individueel herstel is iets waarvoor je zelf doelen stelt en waar je vervolgens naar streeft. Voor maatschappelijk herstel is meer nodig. Dat vereist de medewerking van de maatschappij. In de praktijk blijkt dit herstel het moeilijkst te realiseren.

Psychiatrische problematiek

Mensen met psychiatrische problematiek zijn zowel in Nederland als wereldwijd de meest gestigmatiseerde groep patiënten. Een van de oorzaken van dit probleem is dat mensen met psychiatrische problemen vaak buiten de maatschappij werden, en soms nog steeds worden, geplaatst. Opvang en behandeling gebeurde veelal in regionale centra met als gevolg dat het contact met de vertrouwde omgeving al snel verloren ging. En dan is het erg moeilijk om na behandeling weer terug te keren in de buurt en op het werk. Vandaar dat, zeker nu gemeenten in het kader van de Wmo meer verantwoordelijkheden hebben dan voorheen, gewerkt wordt aan betere zorg met (nood)opvang, begeleiding en behandeling in de wijk. Dat heeft bovendien als voordeel dat meer gebruik kan worden gemaakt van het netwerk van de cliënt.

Wijkgerichte zorg

Voor een goede wijkgerichte zorg is de samenwerking tussen gemeenten en zorginstellingen cruciaal. “Gemeenten hebben de beschikking over een scala aan mogelijkheden om iemand te ondersteunen bij maatschappelijk herstel”, vertelt José Manshanden, themadirecteur Sociaal bij Gemeente Utrecht. Die mogelijkheden variëren van woonbegeleiding en schuldhulpverlening tot ondersteuning bij vrijwilligerswerk, jobcoaches en loonkostensubsidie. De ggz-instellingen kunnen op hun beurt vanuit hun expertise de nodige begeleiding bieden aan de cliënt en diens omgeving om het medisch herstel te optimaliseren en het persoonlijk herstel te ondersteunen. In de regio Utrecht zijn gemeente Utrecht en diverse zorginstellingen een proefproject gestart om met behulp van gecombineerde wijkteams de zorg te verbeteren.

Ggz-instellingen hebben ‘ggz in de wijkteams’ ontwikkeld die nauw samenwerken met sociale wijkteams, legt psychiater en zorgbestuurder Roxanne Vernimmen uit. “Het is de verwachting dat hierdoor problemen eerder kunnen worden gesignaleerd en dat betere zorg kan worden geboden waardoor de problematiek minder groot wordt en minder crisissituaties ontstaan.” De teams hopen, door samenwerking met bijvoorbeeld RIBW’s (Regionale Instellingen voor Beschermd Wonen), ook zoveel mogelijk in de wijk opties voor tijdelijke opname te kunnen bieden. Om cliëntgericht te kunnen werken, maken ook ervaringsdeskundigen deel uit van de wijkteams. Wie zelf een dergelijk traject heeft doorgemaakt, beschikt over unieke kennis en ervaring en kan vanuit patiëntperspectief herstel-ondersteunend werken. Het gaat echt om het bieden van een totaalpakket waardoor mensen in hun vertrouwde omgeving kunnen worden ondersteund bij het werken aan hun herstel.

Werken aan meer begrip

Gemeenten, zorginstellingen, ervaringsdeskundigen, mensen met psychiatrische problemen en hun netwerk weten allemaal hoe belangrijk het is om deel uit te blijven maken van de maatschappij. Maar dat vereist wel dat er meer begrip komt voor mensen met psychiatrische problemen. “Wij moeten allemaal leren denken in mogelijkheden in plaats van in problemen”, stellen Manshanden en Vernimmen. “Bedenk eens wat jij graag zou willen als het jou overkwam. Hoe zou je dan benaderd willen worden? Alles draait om begrip voor elkaar.”