Uit onderzoek blijkt dat veel vrouwen met kanker geen maatregelen nemen om hun vruchtbaarheid te behouden. Veel patiënten zijn er niet van op de hoogte dat een chemokuur of bestraling de vruchtbaarheid kan aantasten.

Belangrijk is dat vrouwelijke kankerpatiënten op tijd, voorafgaand aan de behandeling, met hun arts bespreken wat hun wensen zijn op het gebied van kinderen en welke mogelijkheden hiervoor bestaan. Er zijn inmiddels verschillende methoden waardoor embryo’s en eicellen behouden kunnen blijven.

Aantasting van vruchtbaarheid en voortplantingsorganen

Een behandeling tegen kanker kan in sommige gevallen de voortplantingsorganen en de vruchtbaarheid aantasten. Dit is onder andere afhankelijk van de leeftijd van de patiënt, de vruchtbaarheid voorafgaand aan de behandeling en het soort behandeling. Radiotherapie, ook wel bekend als bestraling, is in sommige gevallen van invloed op de vruchtbaarheid. Bijvoorbeeld als voortplantingsorganen als de eierstokken en de baarmoeder bestraald worden. Ook wanneer deze organen niet rechtstreeks bestraald worden, kunnen ze beschadigd raken door de straling van andere behandelde organen in het onderlichaam.

De gevolgen van chemotherapie

Chemotherapie kan leiden tot verminderde of zelfs volledige onvruchtbaarheid. Dit is mede afhankelijk van de hoeveelheid cytostatica – het medicijn dat de deling van kankercellen remt – die gebruikt wordt. Chemotherapie werkt door het hele lichaam. Het medicijn komt daardoor in alle delen van het lichaam terecht, waaronder in de eierstokken. Dit kan leiden tot tijdelijke schade, maar ook tot volledige verdwijning van de menstruatie. Een andere bijwerking is dat de patiënt vervroegd in de overgang komt en daardoor onvruchtbaar raakt.

Effect van de hormonale behandeling

Tot slot heeft ook de hormonale behandeling van kanker effect op de vruchtbaarheid. Deze vorm van behandeling wordt voornamelijk toegepast bij borst- en baarmoederkanker. Hormoontherapie wordt ingezet om de productie van hormonen als progesteron en oestrogeen terug te brengen of compleet te stoppen. Het wordt dan ook ingezet bij vormen van kanker die onder invloed van vrouwelijke hormonen groeien. Dit heeft als gevolg dat hormonale behandeling kan leiden tot een vervroegde menopauze. Dit kan tijdelijk zijn. De menstruatie kan na de behandeling terugkeren, maar ook wegblijven. Het wordt afgeraden tijdens de hormonale behandeling zwanger te raken, aangezien de medicatie schadelijk is voor de ongeboren vrucht.

Fertiliteitspreservatie

Niet alle vrouwen zijn na behandeling van kanker verminderd onvruchtbaar of geheel onvruchtbaar. Soms zijn er nog voldoende eicellen aanwezig en herstellen deze zich. Er bestaan ook ingrepen die de vruchtbaarheid kunnen sparen. Zo’n ingreep vindt plaats vooraf aan de behandeling van kanker. Deze ingrepen noemen we ook wel fertiliteitspreservatie. Voorbeelden van die ingrepen zijn het verplaatsen van eierstokken en het invriezen van embryo’s, eierstokweefsel of eicellen.

Omdat onvruchtbaarheid grote invloed heeft op de kwaliteit van leven verricht het Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) wetenschappelijk onderzoek naar de mogelijkheden voor behoud van vruchtbaarheid bij kankerpatiënten. Het doel van het netwerk is fertiliteitspreservatie onder jonge vrouwen met kanker ten uitvoer te brengen. Zowel op nationaal als internationaal niveau heeft het netwerk inmiddels bijgedragen aan tal van innovatieve ontwikkelingen.