Jaarlijks worden duizenden mensen het slachtoffer van stalking. Wat drijft de daders en wat maakt hun vasthoudendheid? We vroegen het Eric Blaauw, forensisch GZ-psycholoog en lector verslavingskunde.

Complexe definitie

Stalking is lastig te definiëren, aldus Blaauw. “Officieel wordt hiervan gesproken wanneer iemand de ander herhaaldelijk lastigvalt en daarbij ook het doel heeft de ander te storen. Maar aangezien intenties van stalkers vaak niet duidelijk zijn, wordt vaker gekeken naar gedragingen. Heeft het slachtoffer duidelijk aangegeven dat het contact niet gewenst is en gaat de dader hier toch mee door? Dan is sprake van stalking.”

4 typen stalkers

Volgens de lector is het beeld van stalkers niet eenduidig. “Zelf houd ik altijd het onderscheid aan tussen vier typen. De eerste is de verliefde stalker. Deze is over het algemeen ongevaarlijk. De dader is verliefd op het slachtoffer en wil graag een relatie met de ander. Wanneer echter duidelijk wordt dat deze gevoelens niet wederzijds zijn en de aandacht als bedreigend wordt ervaren, stopt de achtervolging. Er is hierbij niet echt sprake van doorgaan met lastigvallen.”

“De tweede variant is de waan-stalker,” vervolgt Blaauw. “De dader heeft dan het valse idee dat het slachtoffer verliefd is of dat ze een relatie hebben. Meestal ligt hier een ernstige psychiatrische aandoening aan ten grondslag.”

“Dan is er de meest gevaarlijke, en gelukkig meest zeldzame variant: de sadistische stalker. Hierbij is het doel om de ander te pijnigen en macht te verkrijgen. Deze daders zijn vals en kunnen heel ver gaan.”

“Ten slotte is er de ex-partner,” vertelt Blaauw. “Hier vallen driekwart van de stalkers onder. Het zijn mensen die een bepaalde relatie met het slachtoffer gehad hebben. Dit kan een liefdesrelatie zijn, maar bijvoorbeeld ook een arts-patiëntrelatie of een collegiale band. De motieven hierbij kunnen variëren. Soms kan iemand het niet verkroppen dat de relatie over is en wil dat deze hersteld wordt. Ook wraakgevoelens, economische redenen of de voogdij kunnen een rol spelen.”

Aandoeningen verbonden aan stalking

Volgens Blaauw gaat stalking vaak gepaard met persoonlijkheidsproblematiek. “Veel van de daders hebben een narcistische of een antisociale persoonlijkheid. Ze zijn ervan overtuigd dat ze bewonderd moeten worden of storen zich er niet aan dat een ander last van hen heeft. Vaak ligt hier een trauma of hechtingsstoornis aan ten grondslag.”

Bij de waanstalker zit het ingewikkelder in elkaar. “Hierbij is veel meer sprake van ernstige psychiatrische problematiek,” aldus Blaauw. “Deze mensen hebben een psychose en dienen hiervoor te worden behandeld.”

Niet één schuldige

Blaauw benadrukt echter dat stalking een interactie-delict is. “Veelal denken mensen alleen aan de dader en dat die niet goed bij zijn hoofd is. Maar ze vergeten hierbij dat de opstelling van het slachtoffer ook een rol speelt. Wanneer je een relatie bijvoorbeeld uitmaakt met de mededeling dat het beter is om ‘even’ uit elkaar te gaan, ziet de ander nog een opening. En als de dader geleerd heeft dat het slachtoffer ‘nee’ zegt, maar ‘ja’ doet, zal hij blijven doorgaan met zijn gedrag. De context is heel belangrijk.”

Verlengde van verslaving

De relatie die de personen met elkaar hadden, speelt dan ook een grote rol bij stalkgedrag. “Wanneer ambivalentie al een rol speelde in de verhouding en iemand een scheef gegroeid karakter heeft, is dit al genoeg om een stalker te ontpoppen.”

“Stalking is destructief gedrag,” vervolgt Blaauw. “Het zit in het verlengde van verslaving. Je doet iets waar je niet mee kunt stoppen en wat niets oplevert. En in het geval dat de stalker 100 keer genegeerd wordt, maar toch telkens één respons krijgt, wordt een gokprincipe zichtbaar. Maar een kick of ‘high’ krijgen stalkers meestal niet van hun gedrag. Het gaat echt puur om het effect op de ander.”

Slachtoffer van stalking

En wat als je zelf slachtoffer bent van stalking? “Wees duidelijk,” aldus Blaauw. “Laat geen ruimte open die door de stalker verkeerd geïnterpreteerd zou kunnen worden. En blijf altijd consequent. Geef de waarschuwing dat er bij herhaling instanties zullen ingeschakeld en wees hier ook toe bereid. Sta stevig in je schoenen.”