Voor kwetsbare doelgroepen zijn aangepaste woonvormen van groot belang om te kunnen participeren in de maatschappij. Dat geldt voor mensen met een zichtbare kwetsbaarheid, zoals ouderen, maar ook voor mensen bij wie niet direct zichtbaar is dat er iets aan de hand is.

Niet-aangeboren hersenletsel

Een aandoening waar niet altijd evenveel aandacht voor is, vanwege de veelal onzichtbare kenmerken, is niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Bij iemand met NAH is sprake van blijvend hersenletsel als gevolg van een invloed van buitenaf, zoals een hersenaandoening, ongeval of ziekte. “Soms kunnen er fysieke gevolgen optreden, zoals verlamming, maar bij het grootste deel van de mensen met NAH zijn de gevolgen niet zichtbaar”, vertelt Annet Wielemaker, _manager patiëntenzorg bij de Hersenstichting.

Mensen met NAH kunnen veel last hebben van deze onzichtbare gevolgen, zoals extreme vermoeidheid, ontremming en concentratie-en geheugenstoornissen. Een deel van deze groep weet zich in het dagelijks leven staande te houden, maar er is ook een deel dat niet voor zichzelf kan zorgen. Daarbij is er soms sprake van een verminderd ziekte-inzicht, waardoor mensen zelf moeilijk kunnen inschatten welke ondersteuning zij nodig hebben.

Aangepaste woonvormen

“Voor iemand met NAH die het niet zelf redt, kan een aangepaste woonvorm de oplossing zijn”, zegt Wielemaker. Dit kan gelden voor mensen met een lichamelijke beperking, maar ook voor de groep bij wie de beperkingen niet direct zichtbaar zijn. Voor de eerste groep mensen met NAH is er een aangepast appartement en fysieke ondersteuning. Verder is er, voor alle bewoners, hulp bij zaken als het regelen van het huishouden en het betalen van rekeningen.

Ook het leggen van contacten wordt gestimuleerd. Veel van deze aangepaste woonvormen zijn gevestigd in een stad, of in een gebouw met reguliere appartementen, waardoor zij zoveel mogelijk kunnen meedraaien in de maatschappij. Zelfstandigheid wordt gestimuleerd, en er wordt gedacht vanuit mogelijkheden. Het gaat erom dat mensen een zo normaal mogelijk leven krijgen, legt Wielemaker uit.

Woonservicegebieden voor ouderen

Onder invloed van de vergrijzing en de veranderende zorg blijven mensen tot op steeds hogere leeftijd thuis wonen. Daardoor staat het realiseren van aangepaste woonvormen voor ouderen hoog op de agenda. Het creëren van woonservicegebieden is een mogelijke oplossing, denkt George de Kam, honorair hoogleraar Volkshuisvesting en grondmarkt.

“Een woonservicegebied is een woonwijk waarin speciale voorzieningen beschikbaar zijn voor kwetsbare ouderen, die het zelfstandig wonen mogelijk maken en ondersteunen.” Die voorzieningen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit aangepaste woningen, goede thuiszorg of een netwerk of steunpunt in de buurt. Volgens De Kam is er geen vast recept voor het creëren van woonservicegebieden.

Meestal maakt een gemeente, woningcorporatie of zorgaanbieder de keuze voor een te ontwikkelen woonservicegebied. Vaak zijn er in dat gebied al bestaande voorzieningen voor ouderen, zoals een verzorgingstehuis of aangepaste woningen. Op basis daarvan kan de plek vervolgens verder worden ontwikkeld als woonservicegebied. De Kam benadrukt dat het belangrijk is dat ouderen ook zelf betrokken worden bij het ontwikkelen van deze voorzieningen.

Leiden van zelfstandig en normaal leven

Daarnaast is aangetoond dat hun welbevinden vooruitgaat als hun informele leefwereld, bestaande uit mantelzorgers, familie en vrienden, wordt gekoppeld aan formele zorg. Alleen een aangepaste woonvorm aanbieden volstaat dus niet. “Het is minstens zo belangrijk om aandacht te hebben voor het netwerk van een oudere, in plaats van alleen voor de woonsituatie in technische zin”, legt De Kam uit. Toch kan een aangepaste woonvorm zowel kwetsbare ouderen als mensen met NAH helpen bij het realiseren van een veelgehoorde wens: het leiden van een zo zelfstandig en normaal mogelijk leven.