Mucopolysaccharidose of MPS

Mucopolysaccharidose (MPS) vormt een groep zeldzame, erfelijke lysosomale stapelingsziekten die wereldwijd slechts bij ongeveer 1 op 25.000 geboortes voorkomt.¹ De aandoening ontstaat door een genetische fout, waardoor bepaalde enzymen ontbreken of niet goed functioneren.¹ Deze enzymen hebben de cruciale rol om specifieke suikermoleculen, bekend als glycosaminoglycanen (GAG’s) of mucopolysacchariden, af te breken.^1,2 GAG’s zijn als kleine bouwstenen die zorgen voor stevigheid en flexibiliteit van de weefsels en spelen ook een rol in de communicatie tussen cellen.² Echter, wanneer het afbraakproces niet goed verloopt, blijven de GAG’s zich opstapelen in de cellen. Je kunt het vergelijken met een afvalberg die niet wordt opgeruimd. Deze ophoping veroorzaakt schade in verschillende delen van het lichaam, zoals het hart, skelet, ogen, maagdarmstelsel en zenuwstelsel.^1,3,4

Algemene symptomen en diagnose van MPS

Elk type MPS heeft zijn eigen kenmerkende symptomen, maar er zijn ook algemene symptomen die vaker voorkomen zoals afwijkingen aan meerdere organen, opvallende ‘grove’ gelaatstrekken, skeletproblemen en gewrichtsklachten.^1,3,4,5 Daarnaast kunnen klachten optreden zoals een kleine gestalte, hartafwijkingen, onregelmatige ademhaling, gehoorverlies, vergroting van de lever en milt en/of neurologische afwijkingen.^1,3,4 Welke symptomen optreden hangt af van het type MPS en verschilt van persoon tot persoon.¹ Door het verschil in symptomen en overlap met andere aandoeningen kan de diagnose van MPS lastig zijn.^4,5 De diagnose wordt gesteld aan de hand van urinetests (verhoogde waarden van GAG’s), enzym assays (bepaling van de activiteit van het ontbrekende enzym in bloedcellen, fibroblasten of andere weefsels) en genetische tests (bevestigen een mutatie in het betrokken gen).⁶ Een vroege diagnose is essentieel: een vroege behandeling kan mogelijk de progressie van de ziekte vertragen en zo de kwaliteit van leven verbeteren.¹

Verschillende types

MPS kent zeven hoofdtypen, genummerd van I tot en met VII en 13 subgroepen.¹ Deze indeling is gebaseerd op het ontbrekende of niet goed werkende enzym en de symptomen die dat veroorzaakt.

De verschillende typen MPS omvatten onder andere:

1. MPS I, in de subtypen ook bekend als de ziekte van Hurler, Scheie, en Hurler-Scheie. MPS I wordt veroorzaakt door een tekort aan het enzym alfa-iduronidase.^1,2 De ernst van de symptomen kan binnen dit type variëren van ernstig (Hurler) tot mild (Scheie).¹ Zo kunnen kinderen getroffen met de ziekte van Hurler ontwikkelingsachterstanden, terugkerende infecties van de urinewegen en de bovenste luchtwegen ervaren.⁴

2. MPS II, ook bekend als het Hunter-syndroom. MPS II is het gevolg van een defect in het enzym iduronaat-2-sulfatase.¹ De symptomen van MPS II zijn onder andere progressieve groeiachterstanden die kunnen leiden tot een korte gestalte, gewrichtsstijfheid met bijbehorende bewegingsbeperking, en grove gelaatstrekken met een verdikking van de lippen, tong en neusgaten.^1,4 Daarnaast kunnen getroffen kinderen een abnormaal groot hoofd, een korte nek en brede borstkas, vertraagde tanddoorbraak en progressief gehoorverlies hebben.⁴ Ook manifestaties op de huid komen voor.³

3. MPS III of Sanfilippo-syndroom. MPS III kent vier subtypen, onderverdeeld in A, B, C en D.^1,4 De verdeling is afhankelijk van het specifieke ontbrekende enzym. Dit type MPS kenmerkt zich door hyperactiviteit, slaapstoornissen en een achterblijvende ontwikkeling.^1,4

4. MPS IV, Morquio-syndroom. MPS IV heeft twee subtypen (A en B) en wordt veroorzaakt door een tekort aan respectievelijk N-acetylgalactosamine 6-sulfatase en beta-galactosidase.^1,4 Kenmerkende symptomen zijn skeletafwijkingen, zoals kortere lengte en misvormingen van de borstkas.^1,4

5. MPS VI of Maroteaux-Lamy-syndroom. Dit type MPS wordt veroorzaakt door een tekort aan N-acetylgalactosamine-4-sulfatase.¹ MPS VI kenmerkt zich onder meer door grove gelaatstrekken, navelbreuk, een vooruitstekend borstbeen, gewrichtsproblemen, vertroebeling van de hoornvliezen en een abnormale vergroting van de lever en/of milt.^1,4

6. MPS VII of Sly-syndroom. MPS VII is het gevolg van een defect in het enzym beta-glucuronidase.¹ De symptomen kunnen sterk variëren.⁴ Patiënten met het Sly-syndroom hebben soms een normale intelligentie, maar kunnen ook een verstandelijke beperking hebben. Ook hebben sommige patiënten vaak skeletafwijkingen.⁴ Opvallend zijn verder hernia’s, vertroebeling van de hoornvliezen en ophoping van veel vocht in de schedel.^1,4 

7. MPS IX, ook bekend als het Natowicz-syndroom. Dit is het zeldzaamste type MPS en ontstaat door een tekort aan het enzym hyaluronidase.¹ Symptomen kunnen zijn: milde kleine gestalte, cysten, frequente oorinfecties, gespleten gehemelte en de ontwikkeling van massa’s van zacht weefsel.^1,4

Overlap met alfa-mannosidose

Verschillende MPS-typen vertonen symptomen die lijken op die van alfa-mannosidose, zoals ontstekingen in het ademhalingsstelsel en afwijkingen in het skelet.⁵ Dit benadrukt het belang van verder onderzoek naar alfa-mannosidose bij patiënten die symptomen vertonen die doen denken aan MPS, maar negatief testen op gangbare MPS-typen.⁵ Ook hiervoor geldt dat een vroege diagnose kan bijdragen aan een meer optimale en op de aandoening afgestemde behandeling.⁵

Expertisecentra

Lysosomale stapelingsziekten, waaronder MPS, zijn complexe ziekten die in Nederland in academische ziekenhuizen worden behandeld. In het Erasmus MC in Rotterdam en het Amsterdam UMC zijn expertisecentra gevestigd. Hier werken diverse specialisten zoals metabole specialisten, internisten, kinderartsen, radiologen, orthopeden, klinische genetici en gespecialiseerde verpleegkundigen samen.⁷ In het Amsterdam UMC is de expertise toegespitst op MPS I, III en IV, het Erasmus MC behandelt voornamelijk patiënten met MPS I, II en VI en doet onderzoek naar MPS III.^7,8,9,10

Referenties:

1. Nagpal R, Goyal RB, Priyadarshini K, et al. Mucopolysaccharidosis: A broad review. Indian J Ophthalmol 2022;70:2249-61
2. Casale, J., & Crane, J. S. (2023). Biochemistry, Glycosaminoglycans. In StatPearls. StatPearls Publishing.
3. Hampe, C.S., Yund, B.D., Orchard, P.J, et al. Differences in MPS I and MPS II Disease Manifestations. Int. J. Mol. Sci. 2021, 22, 7888.
4. https://rarediseases.org/rare-diseases/mucopolysaccharidoses/  Geraadpleegd op 21-11-24.
5. Thomas Wiesinger, et al., Molecular Genetics and Metabolism, https://doi.org/10.1016/j.ymgme.2020.04.001
6. Scarpa, M., et al., Hunter Syndrome European Expert Council (2011). Mucopolysaccharidosis type II: European recommendations for the diagnosis and multidisciplinary management of a rare disease. Orphanet journal of rare diseases, 6, 72. https://doi.org/10.1186/1750-1172-6-72
7. Amsterdam UMC. (z.d.). Sphinx – Amsterdam Lysosome Center. Amsterdam UMC. Geraadpleegd op 12 december 2024, van https://www.amc.nl/web/specialismen/expertisecentra-een-overzicht/sphinx-1.htm
8. Amsterdam UMC. (z.d.). Lysosomale stapelingsziekte expertisecentrum. Amsterdam UMC. Geraadpleegd op 12 december 2024, van https://www.amc.nl/web/specialismen/expertisecentra-een-overzicht/bijzondere-zorg/lysosomale-stapelingsziekte-expertisecentrum.htm
9. Erasmus MC – Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten. (z.d.). Mucopolysaccharidosen. Geraadpleegd op 12 december 2024, van https://clmz.nl/mucopolysaccharidosen#top
10. Erasmus MC – Centrum voor Lysosomale en Metabole Ziekten. (z.d.). Growth in patients with mucopolysaccharidosis type III (Sanfilippo disease). Geraadpleegd op 12 december 2024, van https://clmz.nl/publication/24173409/growth-in-patients-with-mucopolysaccharidosis-type-iii-sanfilippo-disease

Dit artikel is financieel mogelijk gemaakt door Chiesi Rare Diseases en inhoudelijk onafhankelijk tot stand gekomen. 18375 – DEC 2025