Zorgboerderij als dagbesteding voor ouderen

Nederland telt op dit moment meer dan negenhonderd zorgboerderijen en dat aantal groeit al jaren. Steeds meer gemeenten en zorgverzekeraars verwijzen ouderen door naar dit soort kleinschalige initiatieven, nu de vraag naar zinvolle dagbesteding toeneemt en de reguliere verpleeghuiszorg onder druk staat. Voor mantelzorgers is dat vaak goed nieuws; een plek waar hun vader, moeder of partner overdag onder de mensen is, terwijl zijzelf een paar uur op adem komen.

Wat is een zorgboerderij precies?

Op een zorgboerderij combineert een agrarisch bedrijf zorgtaken met het gewone boerenleven. Deelnemers werken mee in de moestuin, verzorgen dieren of helpen in de keuken, op een tempo dat bij hen past. Dat is anders dan dagbesteding in een verpleeghuis of buurtcentrum, waar het programma meestal binnen plaatsvindt. De sfeer er is huiselijk in plaats van klinisch en de groepen zijn doorgaans klein. Vaak niet meer dan tien tot vijftien deelnemers per dag.

Voor wie is dagbesteding op een zorgboerderij geschikt?

Zorgboerderijen richten zich meestal op ouderen die wat extra begeleiding kunnen gebruiken, zonder dat ze al aangewezen zijn op verpleeghuiszorg. Denk aan mensen met beginnende dementie, een lichamelijke beperking of een lichte verstandelijke beperking. Ook ouderen die zich eenzaam voelen of somber zijn nadat een partner is overleden, vinden er vaak aansluiting. Bij een lichamelijke klacht of geheugenprobleem is buiten zijn, iets omhanden hebben en onder de mensen zijn vaak net zo belangrijk als de zorg zelf.

Wat laat onderzoek zien?

Het RIVM onderzocht samen met Maastricht University wat reguliere verpleeghuizen en dagbestedingslocaties kunnen leren van zorgboerderijen als inspiratiebron voor dementiezorg. Kenmerken zoals het werken met dieren, een huiselijke sfeer en de mogelijkheid om naar buiten te gaan, bleken bij te dragen aan meer beweging, meer sociale contacten en een gevarieerder dagprogramma bij mensen met dementie. Vergelijkbaar onderzoek van het RIVM en Wageningen University & Research naar groene dagbesteding in de stad kwam tot soortgelijke bevindingen: deelnemers aten beter, hadden meer structuur in hun dag en waardeerden het contact met natuur en dieren.

Waar let je op bij het kiezen van een zorgboerderij?

Niet elke locatie werkt hetzelfde, dus loont het om vooraf een paar dingen te checken. Kijk of de boerderij is aangesloten bij het keurmerk Kwaliteitswaarborg zorgboerderijen van de Federatie Landbouw en Zorg, dat toetst of de zorg en veiligheid op orde zijn. Let ook op de groepsgrootte, de begeleiding per deelnemer en of er vervoer wordt geregeld vanuit de woonplaats.

Zorgboerderij Oda Hoeve in het Limburgse Kessel laat zien hoe dat er in de praktijk uitziet. Er is dagbesteding voor maximaal vijftien ouderen per dag, met ophaalservice uit Peel en Maas, Venlo en Leudal, en activiteiten die variëren van de moestuin en de kippen tot een spelletje in de huiskamer. Zo’n opzet maakt in één oogopslag duidelijk wat een kleinschalige plek voor iemand kan betekenen: geen strak dagprogramma, maar ruimte om op eigen tempo mee te doen. Er is ook dagbesteding voor dementen, waarbij de begeleiding is afgestemd op mensen met beginnende geheugenproblemen.

Hoe wordt dagbesteding op een zorgboerderij vergoed?

De vergoeding hangt af van de zorgindicatie. Ouderen die nog thuis wonen en ondersteuning nodig hebben, kunnen via de gemeente een beroep doen op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Is er sprake van een blijvende, intensieve zorgvraag, dan loopt de vergoeding vaak via de Wet langdurige zorg (Wlz). Sommige zorgboerderijen werken ook met een persoonsgebonden budget, waarmee de oudere of diens familie zelf de zorg inkoopt. Bespreek dit het beste vooraf met de gemeente, het zorgkantoor of de zorgboerderij zelf, want de regels verschillen per situatie.

Voor mantelzorgers verandert er vaak meer dan ze vooraf denken. Een dag op zo’n boerderij geeft hun naaste bezigheid en geeft henzelf een paar uur om boodschappen te doen, te werken of gewoon niets. Die adempauze is, zo blijkt uit het onderzoek van het RIVM, precies waar veel gezinnen naar op zoek zijn.