Radiotherapeut-oncoloog Chris Terhaard van het UMC Utrecht geeft uitleg over de diagnose, het humaan papillomavirus (HPV) en de behandeling van de ziekte.

Ongeveer 3000 mensen in Nederland krijgen ieder jaar een vorm van hoofd-halskanker. Welke tumoren vallen daaronder?

Tumoren in de mondholte, keelholte, strottenhoofd, speekselklieren, neus en neusbijholte tot aan de schedelbasis. Huidtumoren die veel voorkomen in het hoofd-halsgebied vallen niet onder hoofd-halskanker, net als hersentumoren.

Hoe kan hoofd-halskanker herkend worden?

Het hangt er nogal vanaf of mensen klachten krijgen. Wie hees wordt, zal als het goed is een alarm horen afgaan en snel naar de huisarts gaan. Maar een tumor in de bijholte kan vrij groot zijn voordat het klachten geeft. Wat lastig is bij deze patiënten is dat velen van hen zware rokers en drinkers zijn; die combinatie is de oorzaak van veel hoofd-halstumoren. Deze mensen zorgen niet altijd even goed voor zichzelf. Door hun leefpatroon hebben de patiënten een hoge kans op hart-en-vaatziekten en leverproblemen.

Keelkanker door het humaan papillomavirus (HPV) komt toch ook meer voor dan vroeger?

Ja, in de VS blijkt 80 procent van de patiënten met keelkanker het humaan papillomavirus bij zich te dragen, in Nederland gaat het om ongeveer 30 procent van de patiënten. We weten niet of we de VS achterna gaan qua aantallen. Het is een heel andere groep patiënten dan de rokers en drinkers. Deze patiënten reageren vaak goed op de therapie.

Wat is in het algemeen de prognose voor patiënten met hoofd-halskanker?

Het betreft een brede groep van patiënten en verschillende soorten kankers. Gemiddeld leeft 55 procent van de patiënten na 5 jaar nog steeds, maar kanker van de stembanden heeft een veel betere prognose dan bijvoorbeeld keelkanker. In het algemeen geven grotere tumoren in combinatie met comorbiditeit een veel slechtere overleving.

Hoe worden hoofd-halstumoren herkend?

Hoofd-halstumoren worden met name afgebeeld met behulp van een CT-, MRI- en PET-scan. Bij de PET-scan krijgt patiënt suiker toegediend met een bepaald stofje en je gaat kijken waar dat in de patiënt terechtkomt. De tumor gebruikt inefficiënt suiker, neemt er daardoor meer van op dan gezond weefsel, en zo kunnen we tumor van gezond weefsel onderscheiden. De onderzoeken worden in een bestralingsmasker gemaakt, zodat we nauwkeurig de doelgebieden in kunnen tekenen.

Welke therapieën zijn gebruikelijk?

Dat hangt af van waar de tumor zit en hoe groot de tumor is. Bij mond-, speeksel en bijholtetumoren geeft opereren over het algemeen het beste resultaat, eventueel in combinatie met bestraling als de tumor niet helemaal weg is. Bij alle andere tumoren wordt bestraling, eventueel in combinatie met chemotherapie of immunotherapie, toegepast. Dit laatste hangt ook af van de leeftijd en de conditie van de patiënt. Er zijn patiënten voor wie chemotherapie niet geschikt is omwille van hun conditie, maar targeted therapy nog wel.

Wat is het doel van deze derde Europese week Hoofd-halskanker Awareness Week?

Met de Awareness Week willen we meer bewustzijn creëren onder patiënten maar ook onder zorgverleners. Als de tumor nog klein is, is de kans op genezing zoveel beter. Wie langer dan drie weken hees is of langer dan zes weken keelpijn heeft, doet er goed aan te worden doorverwezen naar een KNO-arts of kaakchirurg. Tandartsen en mondhygiënisten zijn bij uitstek degenen die, als ze een knobbeltje zien in de mondholte, daarop kunnen anticiperen. Maar juist deze patiëntengroep is geen frequente bezoeker van de tandarts. Het bewustzijn dat een knobbeltje in de borst tot actie moet leiden, is wijdverbreid. Hetzelfde moet gaan gelden voor een knobbeltje of klachten in het hoofd-halsgebied.