De behandeling van een beroerte / CVA in de acute fase is het afgelopen decennium het terrein geweest van grote ontwikkelingen. Maar ook op het gebied van revalidatie staat de tijd bepaald niet stil.

Het PROFITS-project: revalidatie na een CVA

Al decennialang worden onderzoeksgegevens verzameld, en het meer recente PROFITS-project haakt daarop aan. Binnen dit project verzamelen ziekenhuizen, revalidatiecentra en universiteiten op uniforme en systematische wijze data over hersenletsel en het herstel van mensen met een CVA. Doel: beter voorspellen welke factoren bepalend zijn voor een succesvolle revalidatie na een CVA, waarbij gekeken wordt naar het functionele herstel van zelfstandigheid. En: welke behandeling heeft op welk tijdstip bij welke patiënt het meeste nut? Neurologen krijgen nu nog weinig feedback op het lange termijnresultaat van hun handelen in de acute fase van een CVA. Handelingen die medebepalend zijn voor het uiteindelijke herstel.

Voorspellingen na een beroerte

Artsen kijken steeds vroeger naar de resultaten en ontwikkelen modellen om een voorspelling te maken van de situatie over drie of zes maanden. Die modellen worden steeds accurater. Gert Kwakkel, bewegingswetenschapper en hoogleraar neurorevalidatie aan het VUmc te Amsterdam: “Op basis van het SAFE (shoulder-abduction-vinger- extension)-model kunnen we binnen drie dagen na een beroerte een goede voorspelling maken van de terugkeer van functies. Er blijven natuurlijk altijd individuele verschillen.” De patiënt in de eerste weken nauwlettend blijven monitoren is daarom van belang. Niet alleen voor de patiënt op zich, maar ook voor het verwijsbeleid. Dit beleid kan door een accurater prognostisch inzicht meer kostenefficiënt ingericht worden.

Robotica en tDCS

Kwakkel wijst daarnaast op een goede inzet van robotica: er wordt veel geld ingestoken, maar het wordt als innovatie te vaak ondoelmatig ingezet. Dankzij de voorspellende modellen kan de meerwaarde van therapie, bij wie het wel en bij wie het niet gegeven moet worden, veel beter worden benut. Er zijn ook andere ontwikkelingen. Zo onderzoeken Kwakkel, revalidatiearts dr. Carel Meskers en dr. Erwin van Wegen het effect van transcranial direct-current stimulation (tDCS), waarbij over het brein een gelijkstroom wordt aangebracht. Ook hier wordt bekeken wat de toegevoegde waarde is van deze therapie in combinatie met directe functionele oefeningen.

Onderzoek naar hersenplasticiteit

Hersenplasticiteit, waarbij andere hersendelen bepaalde functies van het beschadigde deel overnemen, is eveneens onderwerp van onderzoek. Meskers: “De truc is om de patiënt vanbinnen herhaald over de tijd te bekijken. Aan de buitenkant lijkt de patiënt te herstellen, maar we weten niet wat zich ín de hersenen afspeelt.” Staat die verandering in de hersenen in verhouding tot de kwaliteit van bewegingscontrole die de patiënt terugwint? En wat is de invloed van interventies daarop?

Het belang van ontschotting

Daarnaast is het een doorbraak dat revalidatie al vanaf de stroke-unit bij CVA-patiënten wordt betrokken. Belangrijk is ontschotting van de verschillende fasen in behandeling en revalidatie. Bij experimenteel onderzoek bij dieren is bewijs gevonden dat bij een vroegtijdige start van revalidatie interactie kan plaatsvinden met een verhoogde plasticiteit in het brein. Bij mensen (nog) niet, maar daar wordt wel naar gezocht. Kwakkel: “Voor de toekomst kijk ik daarom toch naar het vroegtijdig interveniëren en combinatietherapieën.”