Leververvetting (steatose) bij kinderen

Bij steatose, ook wel leververvetting of vetlever genoemd,is de vetmassa in de levercellen abnormaal hoog. Dit kan zich ook bij kinderen voordoen. Internist Ingrid Jazet en kinderarts-endocrinoloog Hester Vlaardingerbroek bespreken in dit artikel de symptomen, gevolgen en verschillende oorzaken van leververvetting (waaronder lipodystrofie).

Symptomen leververvetting

Het gewicht van een gezonde lever bestaat voor minder dan 5% uit vet. In het geval van pathologische vetopslag in de lever, waarbij het levergewicht voor meer dan 5% uit vet bestaat, is er sprake van leververvetting.^1,3 Als dit niet door alcoholgebruik veroorzaakt is, wordt er gesproken over metabole-disfunctie geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD). Bij de meeste kinderen is leververvetting asymptomatisch. Mogelijke symptomen zijn vaag en niet-specifiek,^2,3 zoals:

• Vermoeidheid
• Slaapstoornissen
• Pijn rechtsboven in de buik

Diagnose leververvetting

Omdat leververvetting asymptomatisch is, wordt het vaak bij toeval ontdekt bij het maken van beeldvorming (echo, MRI), die wordt uitgevoerd voor een andere indicatie. Een vergrote buik of verhoogde transaminasen (leverenzymen; met name ALAT en ASAT) kunnen een reden zijn voor het maken van een fibroscan (special scan specifiek gericht op de lever), al sluiten een normale buikomvang en normwaarden van de transaminasen leververvetting ook niet uit.^2,3,7 Bij kinderen met een verhoogd risico op leververvetting (zoals obesitas, diabetes mellitus of lipodystrofie) kan een preventieve screening overwogen worden.

Gevolgen leververvetting

Bij een deel van de patiënten ontwikkelt leververvetting zich verder tot leverontsteking, oftewel metabool geassocieerde steatotische hepatitis (MASH). De door alcohol veroorzaakte vorm van leverontsteking, alcoholische hepatitis, komt onder kinderen vrijwel niet voor. De symptomen van leverontsteking zijn vergelijkbaar met leververvetting, oftewel asymptomatisch, en mogelijke klachten zijn vaag en niet-specifiek (zie de voorgaande paragraaf).^2,9 In dit stadium is de aandoening nog te behandelen en te herstellen middels intensieve leefstijlinterventies (dieet en fysieke activiteit), en mogelijk medicatie.^1,3,7

Bij aanhoudende ontsteking is er mogelijk progressie tot fibrose (vorming van littekenweefsel). Verlittekening is irreversibel, en zorgt ervoor dat de lever krimpt waardoor de leverfunctie afneemt. Het eindstadium, waarbij de leververlittekening dusdanig vergevorderd is dat de lever niet meer goed functioneert, heet cirrose.^3,4 Dit kan leiden^3,4 tot:

• Varicesbloedingen in de slokdarm of maag
• Ascites
• Spontane bacteriële peritonitis
• Verwardheid

Levercirrose is de grootste risicofactor voor leverkanker, al kan leverkanker ook in een eerder stadium ontstaan.³

Prevalentie en oorzaken leververvetting bij kinderen

De prevalentie van leververvetting bij kinderen wordt geschat op 13% en komt daarmee relatief vaak voor; onder kinderen met obesitas is de prevalentie zelfs 47%.⁸ Omdat obesitas onder kinderen toeneemt, neemt daarmee de kans op leververvetting bij kinderen ook toe. Bij kinderen met leververvetting is de prevalentie van leverontsteking (MASH) 20% tot 50%, en van gevorderde fibrose 10% tot 20%.⁶

De voornaamste oorzaak van leververvetting bij kinderen is (a) een ongezonde leefstijl: veel eten (met veel vetten) en weinig bewegen, obesitas of overgewicht.^3,5,6 Andere oorzaken zijn (b) diabetes mellitus type 2, insulineresistentie of andere metabole stoornissen, (c) genetische factoren en aangeboren aandoeningen, en (d) andere oorzaken zoals een verworven aandoening, ziekte, of bepaalde medicatie.^2,3,5 Bij vrijwel al deze oorzaken wordt het overschot aan vetten (of andere stoffen) in het bloed in de lever opgeslagen.

Leververvetting door lipodystrofie

Leververvetting kan ook veroorzaakt worden door lipodystrofie. Bij deze zeldzame aandoening (aangeboren of verworven) ontbreekt het subcutaan vetweefsel over het hele lichaam of gedeeltelijk (al kan er in bepaalde gevallen op sommige plekken juist vetophoping zijn), en is er sprake van ectopische vetopslag, zoals in de lever. Leververvetting kan veroorzaakt worden door lipodystrofie als er sprake is van de volgende mogelijke kenmerken:

• Leververvetting zonder overgewicht en zonder overmatig alcoholgebruik
• Een afwijkend uiterlijk:
  • Gebrek aan onderhuids vetweefsel over het hele lichaam of gedeeltelijk, dat niet verklaard kan worden door ondervoeding, trauma, of een ziekte; bij partiële vormen van lipodystrofie kan er op sommige plekken juist meer vetweefsel zijn
  • Gespierde of tengere bouw met prominente bloedvaten
  • Grote handen of voeten (vooral bij aangeboren gegeneraliseerde vorm)
  • Donkere, fluweelachtige plekken in de huidplooien zoals nek, oksels, of liezen (acanthosis nigricans)
  • Bij sommige vormen prominente navel of navelbreuk
  • Bij baby’s weinig babyvet, maar soms wel een bolle buik door opgezette lever
  • Bij pubermeisjes het uitblijven van vrouwelijke vetverdeling
  • Bij de partiële vorm worden uiterlijke veranderingen soms pas in de puberteit zichtbaar
• Constant en sterk hongergevoel
• Metabole stoornissen, zoals hypertriglyceridemie, insulineresistentie, of diabetes mellitus type 2 met een zeer hoge insulinebehoefte; bij baby’s mogelijk verhoogde bloedsuikers/neonatale diabetes
• Afwijkende hartfunctie of hartproblemen (hypertrofische cardiomyopathie of hartritmestoornissen)
• Pancreatitis
• Bij de verworven vorm mogelijk een auto-immuunziekte, zoals:
  • Juveniele dermatomyositis
  • Auto-immuun hepatitis
  • Diabetes mellitus type 1
  • Ook kunnen er complementafwijkingen voorkomen
• Andere kenmerken zijn hyperandrogenisme, en polycysteus ovarium syndroom (PCOS) dat niet verklaard kan worden door obesitas

Een normale vetverdeling over het lichaam sluit lipodystrofie grotendeels uit. Het afwijkende uiterlijk moet veroorzaakt worden door dysfunctie van het onderhuids vetweefsel, en niet door ondervoeding, trauma, of een ziekte. Spuitplekken door insulinegebruik zijn geen lipodystrofie. Belangrijk is ook dat leververvetting door overgewicht of alcoholgebruik wordt uitgesloten.

Lipodystrofie kan de oorzaak zijn als er sprake is van steatose (leververvetting) in combinatie met:

• Insulineresistentie (bij oudere kinderen) en hypertriglyceridemie
• De typische uiterlijke kenmerken
• Een constant en sterk hongergevoel

Afhankelijk van de ernst en het type lipodystrofie (partieel of gegeneraliseerd, en genetisch of verworven) kunnen er verschillen zijn in welke bovenstaande kenmerken aanwezig zijn en in welke mate.

Wat zijn de vervolgstappen?

Bij een vermoeden van lipodystrofie kan de behandelend arts telefonisch of via e-mail (lipodystrofie@lumc.nl) contact leggen met het expertisecentrum lipodystrofie van het LUMC.

Bronnen

1. Nassir, F., Rector, R. S., Hammoud, G. M., & Ibdah, J. A. (2015). Pathogenesis and prevention of hepatic steatosis. Gastroenterology & hepatology, 11(3), 167. PMID: 27099587
2. Sharma, P., & Arora, A. (2020). Clinical presentation of alcoholic liver disease and non-alcoholic fatty liver disease: spectrum and diagnosis. Translational gastroenterology and hepatology, 5(19). http://doi.org/10.21037/tgh.2019.10.02
3. Ziekenhuis Oost-Limburg (2025). Niet-alcoholische leververvetting. http://www.zol.be/gastro-enterologie/leveraandoeningen/niet-alcoholische-leververvetting
4. Schuppan, D., & Afdhal, N. H. (2008). Liver cirrhosis. The Lancet, 371(9615), 838-851. http://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)60383-9
5. MDL Fonds (2025). Steatose van de lever (leververvetting). http://www.mdlfonds.nl/ziekten/leververvetting/
6. Elizabeth, L. Y., & Schwimmer, J. B. (2021). Epidemiology of pediatric nonalcoholic fatty liver disease. Clinical liver disease, 17(3), 196-199. http://doi.org/10.1002/cld.1027
7. Interview met Dr. Ingrid Jazet en Dr. Hester Vlaardingerbroek
8. Lee, E. J., Choi, M., Ahn, S. B., Yoo, J.-J., Kang, S. H., Cho, Y., Song, D. S., Koh, H., Jun, D. W., & Lee, H. W. (2024). Prevalence of nonalcoholic fatty liver disease in pediatrics and adolescents: a systematic review and meta-analysis. World Journal of Pediatrics, 20(6), 569-580. http://doi.org/10.1007/s12519-024-00814-1
9. American Liver Foundation (2025). Nonalcoholic Steatohepatitis: Symptoms & Complications. https://liverfoundation.org/liver-diseases/fatty-liver-disease/nonalcoholic-steatohepatitis-nash/

Geïnterviewden

Dr. I.M. Jazet
Internist en coördinator expertisecentrum

Dr. H. Vlaardingerbroek
Kinderarts-endocrinoloog

Dit artikel is financieel mogelijk gemaakt door Chiesi Rare Diseases en inhoudelijk onafhankelijk tot stand gekomen. 18852 – JAN 2026